2.4. Mặt trận Việt Minh-Khởi nghĩa dành chính quyền [1]

2.4. Mặt trận Việt Minh-Khởi nghĩa dành chính quyền [1]

Ngày 9-3-1945 thực dân Pháp đầu hàng quân Nhật. Hội nghị Ban thường vụ trung ương đảng từ 9-12/3-1945 nhận định cuộc khởi nghĩa đã chín muồi, chủ trương nêu khẩu hiệu: “Đánh đuổi phát xít Nhật” thay cho khẩu hiệu “ Đánh đuổi Nhật-Pháp” trước đó, và phát động phong trào chống Nhật cứu nước, gấp rút tiến tới tổng khởi nghĩa, dành chính quyền. Hội nghị đã công bố chỉ thị lịch sử: “Nhật-Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”

Trước sự biến đổi nhanh chóng của tình hình trong nước, ở các huyện Đức Thọ, Hương Sơn, Hương Khê…cao trào cách mạng đã được phát triển tương đối nhanh, nhiều yếu tố mới xuất hiện, một số nơi đã thành lập được tổ chức Việt Minh.

Ở huyện Kỳ Anh, một số đồng chí cũ (không bị Pháp và Nam triều bắt tại các năm 1941-1943) đã tự động liên lạc với nhau. Nhưng do Kỳ Anh là một huyện miền núi, việc đi lại giữa vùng xuôi, vùng ngược, vùng trong, vùng ngoài rất khó khăn cách trở nên các đồng chí ở vùng nào chỉ biết

vùng đó.

Giữa lúc các đồng chí này đang khẩn trương tìm các biện pháp hoạt động thì một số đồng chí chiến sĩ cách mạng ở các nhà tù đế quốc trở về.

Đồng chí Nguyễn Thuận ở xã Kỳ Bắc hoạt động ở Thanh Hóa ra khỏi nhà tù ở Thanh Hóa về Kỳ Anh ngày 20-4-1945. Đồng chí đã tập hợp các đảng viên cũ ở các vùng Hữu Lạc (nay là Kỳ Bắc), Tuần Tượng (Kỳ Phong), Yên Hạ (Kỳ Tiến), Mạc Khê, Hoàng Giang (Kỳ Giang), Xuân Cẩm (Kỳ Xuân), gồm các ông: Lê Ngọc Triện (thường được gọi là Dục Nghĩa), Chắt Đường (Cao Đường), Thanh Thủy, Dương Trạm, Nguyễn Tiến Sum (Nguyễn Tiến Huệ), Ngạch Huân, Trường Ngoạn…, cuộc họp đầu tiên ở gác hai nhà đ/c Nguyễn Thuận.

Trong cuộc họp đồng chí Thuận báo cáo tình hình khẩn trương của giai đoạn cách mạng, và bàn bạc trao đổi các hoạt động theo đúng chương trình hành động của Việt Minh, tìm cách bắt liên lạc với các đồng chí các vùng trong huyện và bắt liên lạc với cấp trên.

Chẳng bao lâu sau, liên lạc được với ông Tôn Sĩ Khuê, phái viên của cấp trên từ Cẩm Nhượng vào.

Ngày 18-5-1945, hai đồng chí Nguyễn Huân (Huân Tể) ở Ngân Tượng (nay là Kỳ Châu) và Nguyễn Duy Khiêm ở Đan Du (Kỳ Thư) ở nhà tù Ban Mê Thuột về, phong trào được thêm cốt cán ở vùng giữa và bắt liên lạc được với vùng trên (Lâm, Sơn, Thượng, Lạc).

Phong trào cách mạng phát triển rộng ở vùng Voi, các tầng lớp nhân dân tham gia mặt trận Việt Minh, nhằm mục đích gây phong trào chống Nhật cứu nước.

Hoạt động của tổ chức Phan Anh (một tổ chức chính trị của chính phủ Trần Trọng Kim thân Nhật) bị phân hóa và hầu hết các thành viên đều ngã vào hàng ngũ Việt Minh, kể cả thủ lĩnh của tổ chức này ở vùng Voi.

Một cuộc họp các đồng chí cốt cán phong trào vùng Voi tại nhà đồng chí Lê Ngọc Triện, do đồng chí Tôn Sĩ Khuê chủ trì (vì đường xa nên không thể mời các đồng chí vùng trong và vùng trên tham gia).

Ngày 17-5-1945, đã cử một Ban chấp hành huyện ủy Việt Minh lâm thời gồm 5 ông: Lê Ngọc Triện, Nguyễn Thuận, Chắt Đường, Thanh Thủy và Xảo Kính.(đồng chí Xảo Kính vừa được kết nạp vào Việt Minh do ông Tôn Sĩ Khuê thay mặt Việt Minh cấp trên công nhận). Mọi người nhất trí cử đồng chí Xảo Kính làm bí thư. Việc để đồng chí Xảo Kính làm bí thư là mọi người muốn tỏ ra rằng Mặt trận Việt Minh là mặt trận yêu nước của toàn dân, không phân biệt, giàu nghèo, giai cấp, đẳng cấp xã hội. Nếu để 1 trong bốn đồng chí khác làm bí thư thì e rằng có người cho đây là tổ chức thuần túy của những người cộng sản, vì cã bốn đều tù nhân chính trị (tù cộng sản) vừa ở các nhà tù đế quốc trở về.

Quan tri huyện Kỳ Anh cuối cùng
Tri huyện Kỳ Anh hồi này là Nguyễn Hòa Phẩm, người này đã từng tham gia bắt bớ các chiến sĩ cộng sản ở Thanh Hóa, đã từng quen biết đồng chí Nguyễn Thuận khi hoạt động ờ thị xã Thanh Hóa và cũng chính Nguyễn Hòa Phẩm cùng tay sai mật thám đế quốc và Nam triều tham gia vụ bắt đồng chí Thuận. Từ ngày đồng chí Thuận về quê Nguyễn Hòa Thuận đã cho tên thừa phái thầy nhì- một tay chân đắc lực- tìm cách tiếp cận, theo dõi.

Thành lập ủy ban khởi nghĩa tỉnh Hà Tĩnh
Đại hội Việt Minh liên tỉnh họp ngày 8-8-1945, tại làng Châu Sơn xã Hưng Nguyên (Nghệ An), đã chia các phân khu để hoạt động. Phân khu Nam Hà gồm các huyện Can Lộc, Thạch Hà, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh và thị xã Hà Tĩnh.
Đại hội đã bàn kế hoạch chuẩn bị khởi nghĩa.

Tin Nhật đầu hàng đồng minh, nhân dân đã biết rộng rãi. Coi như Thời cơ tổng khởi nghĩa đã đến, các cán bộ đại biểu phân khu Nam Hà triệu tập hội nghị khẩn cấp ở xã Cẩm Nhượng (huyện Cẩm Xuyên) vào ngày 13-8-1945 tại nhà ông Quản Bường. Hội nghị nhận định thời cơ tổng khởi nghĩa đã đến, tình hình chuyển biến thuận lợi không thể ngồi chờ, phải chớp lấy thời cơ có một không hai này, phát động toàn dân nổi dậy khởi nghĩa dành chinh quyền. bằng lực lượng đông đảo quần chúng, kết hợp với lực lượng vũ trang nhân dân.

Về mặt tổ chức, hội nghị thành lập ủy ban khởi nghĩa tỉnh Hà Tĩnh, gồm các ông: Lê Lộc, Phạm Thể, Trần Hữu Duyệt, cử ông Lê Lộc làm chủ tịch.

Thành lập ủy ban khởi nghĩa tỉnh Kỳ Anh
Huyện Kỳ Anh được chỉ định hai đại biểu đi dự cuộc họp quan trọng này là đồng chí Nguyễn Thuận và đồng chí Nguyễn Huân. Vì triệu tập bất thường và gấp rút (10 giờ sáng ngày 12-8-1945 đồng chí Tôn Sỹ Khuê mới cho biết), nên chỉ một mình đồng chí Nguyễn Thuận đến kịp dự họp, đồng chí Nguyễn Huân đường xa không thể đến kịp dự họp được.

Trở về, đồng chí Nguyễn Thuận mời toàn thể ban huyện ủy Việt Minh họp bất thường gồm đủ cả 5 đồng chí là Xảo Kính, Nguyễn Thuận, Lê Ngọc Triện, Cao Đường, Thanh Thủy, cũng không kịp mời các đồng chí vùng trong vì quá xa. Hội nghị nhất trí mời thêm 2 đồng chí Khâm Quy (Hoàng Quy) và Ngạch Huân, với ý định hai người làm liên lạc.

Cuộc họp lịch sử này vào hồi 19 giờ, ngày 14-8-1945, tại thềm nhà đồng chí Xảo Kính.

Đồng chí Nguyễn Thuận báo cáo nội dung cuộc họp ở Cẩm Nhượng mà đồng chí tham gia. Các đồng chí ai cũng phấn khởi sung sướng và hội nghị thành lập ngay ủy ban khởi nghĩa huyện gồm 5 người trong Ban huyện ủy Việt Minh lâm thời, cử đồng chí Nguyễn Thuận phụ trách chung.

Hội nghị phân công đồng chí Lê Ngọc Triện (Dục Nghĩa) đặc trách vùng Hữu Lạc (Kỳ Bắc), Tuần Tượng (Kỳ Phong), đồng chí Cao Đường, Thanh Thủy phụ trách vùng Voi còn lại (Yên Hạ, Mạc Khê, Hoàng Giang, Như Nhật, Chợ Thượng). Nhiệm vụ của mỗi người là truyên truyền, tổ chức, tập hợp và sắp xếp sẵn sàng tổng khởi nghĩa. Riêng đồng chí Nguyễn Thuận đi vào vùng giữa có nhiệm vụ họp cùng các ông Nguyễn Huân và Nguyễn Duy Khiêm, báo cáo, bàn bạc việc chuẩn bị, tổ chức, huy động, sắp xếp lực lượng của các làng hai tổng Hà Trung và Đậu Chữ, chuẩn bị sẵn sàng tổng khởi nghĩa. Đồng chí Nguyễn Huân còn được giao thêm nhiệm vụ báo tin đến các đồng chí ở các xã miền núi như Mỹ Sơn, Vọng Liệu (tức Kỳ Lâm, Kỳ Sơn, Kỳ Thượng, Kỳ Lạc)

Tại cuộc họp của ba đồng chí Nguyễn Thuận, Nguyễn Huân và Nguyễn Duy Khiêm, ngày 15-9-1945, đồng chí Huân cho biết 19 giờ cùng ngày tri huyện Nguyễn Hòa Phẩm phối hợp với đồn trưởng bảo an Nguyễn Ấn tổ chức một đêm biểu diễn kịch nhằm lấy tiền giúp công việc truyền bá chữ quốc ngữ. Biết sự việc chính xác, hai đồng chí Huân và Khiêm cử đồng chí Thuận tối đó, đúng vào giờ mở màn, có đông đủ quan khách, sẽ ra trước sân khấu tranh thủ truyên truyền về Việt Minh., kêu gọi mọi người hưởng ứng các chủ trương của Việt Minh. Đồng chí Huân đích thân đi huy động hai thanh niên đã vào tổ chức Việt Minh là Trương Hưng, Trương Lợi, (ở nhóm Việt Minh đền Nhân Lý) sẽ đứng hai bên, đồng chí Thuận đứng giữa nói chuyện. Đồng chí Huân còn chuẩn bị một cây cờ đỏ sao vàng lớn bằng tờ giấy học sinh khổ rộng, giao cho anh Trương Hưng để phất và trình trước quan khách và nhân dân. Đồng thời đồng chí Huân cũng huy động khoảng 15 tự vệ gậy ngắn đứng sẵn chung quanh điểm diễn kịch để bảo vệ, phòng bất trắc xảy ra.

Đúng 19 giờ, quan khách đến đông đủ, có cả tri huyện Nguyễn Hòa Phẩm cùng bọn cai đội trong đồn, với cả nhân dân ngồi đông đặc cả phòng lớn (điểm diễn là trường học huyện Kỳ Anh cũ).

Mở màn, đại biểu Việt Minh (đồng chí Nguyễn Thuận) xuất hiện đứng giữa, hai anh Trương Hưng, Trương Lợi đứng kèm hai bên. Anh Trương Hưng dương cờ Việt Minh ra mắt quan khách.

Cả phòng trố mắt nhìn. Tiếp đến đồng chí Thuận tự giới thiệu là đại biểu của Việt Minh xin thưa chuyện cùng quan khách và nhân dân: “Thưa đồng bào, mặt trận Việt Minh xin gửi lời kính chào đồng bào”. Vừa dứt lời, bổng từ ngoài cửa ra vào có một tên lính (lính bên chổ nha quan huyện) tên là Bát Mạc (người làng Đan Du, đi lính cho Nam triều, được tặng hàng bát phẩm) hô bắt vị đại biểu Việt Minh. Nhưng một số tự vệ đã ập đến, quật tay cánh khỉ lôi tuồn tuột ra sân và buộc phải câm như hến.Sự việc xảy ra êm ắng như không có gì xảy ra. Trong phòng diễn đồng chí Thuận vẫn tiếp tục:” Thưa các vị quan khách, thưa đồng bào, phát xít Đức đã đầu hàng Đồng minh không điều kiện. Ngày 14-8 vừa qua phát xít Nhật cũng đã đầu hàng Đồng minh không điều kiện, chính phủ Trần Trọng Kim tất phải đổ. Cơ hội ngàn năm có một, toàn dân ta phải đoàn kết một lòng dưới cờ đỏ sao vàng của Việt Minh, đánh đổ Nhật và chính phủ bù nhìn, lập chính quyền nhân dân cách mạng. Việt Minh muôn năm, Việt Nam độc lập muôn năm!”. Nói xong, cúi chào và rút lui đàng hoàng trong sự bảo vệ của anh em tự vệ.

Phòng diễn ồn ào, nhưng để giữ thể diện, chúng lấy lại trật tự và đêm diễn kịch vẫn tiếp tục nhưng tiếng xì xào không ngớt.

Cũng tối hôm đó, đồng chí Nguyễn Duy Khiêm đã nhanh chóng triệu tập một cuộc mít tinh gồm cả những người đã vào Việt Minh và chưa vào ở làng Đan Du và các làng lân cận. Đồng chí nói chuyện về Mặt trận Việt Minh và đường lối chủ trương của Việt Minh, nói rõ thời cơ vàng đã đến, sẵn sàng tổng khởi nghĩa dành chính quyền. Người ngồi đông chật cả sân nhà đồng chí Khiêm, nói xong mọi người vẫn còn nán lại muốn nghe.

Đồng chí Huân Tể cũng tổ chức được hai cuộc nói chuyện lớn có đến hàng trăm người dự ở các vùng Ngân Tượng, Duy Lội (Kỳ Châu, Kỳ Tân), đã gây không khí tổng khởi nghĩa rầm rộ.

Ở vùng Voi, tại các làng Hữu Lạc, Tuần Tượng, Mạc Khê, Hoàng Giang,Yên Hạ, Xuân Cẩm, chợ Thượng…nhiều cuộc mít tinh lớn nhỏ do các đồng chí vùng ngoài tổ chức, coi như công khai hẳn vấn đề tổng khởi nghĩa vốn đã xôn xao về những tin đồn đại hoạt động của Việt Minh. Kể từ đây, đi đâu, chổ thợ may, thợ cắt tóc, quán bánh…mọi người cùng nhau bàn tán về Việt Minh. Mọi câu chuyện từ sáng trưa chiều đều xoay quanh những hoạt động của Việt Minh.

Buổi sáng sau đêm diễn kịch, biết thầy Nhì, tay sai của tri huyện vẫn ăn cơm tháng ở nhà ông Hậu Vận trước cửa quan huyện, và gia đình ông này lại quen thân với gia đình đồng chí Nguyễn Thuận, được nghe nói nhiều về Việt Minh và rất có cảm tình.  Đồng chí Thuận đi cùng hai anh tự vệ đến quán làm như bất ngờ gặp thầy Nhì, với mục đích tìm hiểu thái độ của tri huyện và đồn trưởng sau đêm kịch. Chủ trương này đã được bàn bạc giữa các đồng chí Nguyễn Huân, Nguyễn Duy Khiêm và Nguyễn Thuận. Thái độ của thầy nhì có khác trước, trong câu chuyện ông ta ngả sang tán thành Việt Minh, sợ Việt Minh. Đồng chí Thuận chuyển sang thế đánh bài lật ngửa, nói thẳng: “Tuy phát xít Nhật đã đầu hàng đồng minh vô điều kiện và chính phủ Trần Trọng Kim đang rệu rạo, nhưng nếu nhân dân không kiên quyết đứng dậy khởi nghĩa thì chúng cũng không bao giờ tự nguyện trao chính quyền cho lực lượng cách mạng, và hiện tại Mặt trận Việt Minh đã phát động làm điều đó. Đối với đảng Đại Việt và chính phủ thân Nhật thì kiên quyết lật đổ, quét sạch khỏi cơ quan quyền lực ngay từ đầu cuộc khởi nghĩa. Ngày ấy đã đến gần. Ai chống lại cách mạng thì phải đền tội. Cách mạng rất bạo tàn nhưng cũng rất nhân đạo”. Thầy Nhì lúc này cũng không giữ kẻ nữa, nói toạc nội dung các cuộc họp bàn bí mật giữa tri huyện và đồn trưởng là: bọn chúng giữ thái độ nằm im, bất động, chờ Việt Minh đến để đầu hàng, mong sao được bảo toàn tính mạng chúng và gia đình. Đặc biệt là bà tri huyện nhiều lần giục chồng sai thầy Nhì xin được gặp đại biểu Việt Minh để trao ấn tín bài ngà tri huyện để được đổi lấy mạng, nhưng ông chồng còn lúng túng để thực hiện điều đó, tuy đã muốn thế nhưng chưa biết làm thế nào…

Các đồng chí trong ban khởi nghĩa huyện, đồng chí Huân Tể, Nguyễ Duy Khiêm nhanh chóng biết được thông báo về tin mật này.

Ngày 18-8-1945, đồng chí Nguyễn Thuận nhận được thư của anh Phạm Thể trong ban khởi nghĩa tỉnh, báo cho biết Việt Minh đã cướp chính quyền tỉnh, thư còn lệnh cho đồng chí Nguyễn Thuận đến gặp tên đồn trưởng bảo an huyện Kỳ Anh buộc phải đưa 1 can xăng 5 lít, với tư cách đồn trưởng, đón một chiếc xe con đưa đồng chí Thuận trở ra trạm Voi gấp.

Một cuộc hội ý chớp nhoáng giữa 3 đồng chí Nguyễn Thuận, Nguyễn Huân, Nguyễn Duy Khiêm qua bức thư của anh Phạm Thể. Đồng chí Huân bố trí một tự vệ cùng đi với đồng chí Thuận đến gặp tên Nguyễn Ấn-đồn trưởng. Tin Việt Minh đã cướp chính quyền ở tỉnh làm cho tên này hoảng sợ, vội vã đi lấy can xăng và cùng một tên lính lên ngã tư Kỳ Anh đón xe. Đồng chí Thuận ra đến trạm Voi đã gặp đoàn cán bộ của tỉnh đứng cả đấy, đó là các anh: Phạm Thể, Lê Ngọc Cuông, Nguyễn Trọng Nhã, Nguyễn Lự. Lúc này khoảng gần trưa. Các anh cho biết chính quyền cách mạng lâm thời tỉnh Hà Tĩnh đã được thành lập do đồng chí Trần Hữu Duyệt làm chủ tịch. Cuộc khởi nghĩa dành chính quyền ở tỉnh lỵ Hà Tĩnh đã thắng lợi nhanh gọn. Các anh lệnh gấp huyện Kỳ Anh phải tập hợp quần chúng dành chính quyền nội trong ngày hôm nay (18-8-1945). Mệnh lệnh tổng khởi nghĩa được truyền đi, nhân dân vui mừng khôn xiết. Sung sướng nhất là các đồng chí hoạt động cũ, niềm ước mơ, lý tưởng trong nhiều năm đã được thực hiện, chịu bao nhiêu năm tù tội, cực hình, tra tấn, tan nhà nát cửa chỉ mong có giờ phút này.

Các đồng chí Cao Đường, Thanh Thủy, Lê Ngọc Triện cùng các cốt cán Việt Minh khác không còn kịp ăn, chạy như con thoi, huy động, tập hợp quần chúng. Tiếng mỏ làng này, làng khác thi nhau nổi lên báo tin mừng cho toàn thể nhân dân. Chưa đến 12 giờ trưa, tại cồn Riềng (Yên Hạ) nay là giữa hai xã Kỳ Bắc và Kỳ Tiến cả rừng người hàng ngũ chỉnh tề, sau khi được các đồng chí phụ trách vùng ra lệnh ngắn gọn đã biến thành đoàn biểu tình có trật tự, có chỉ huy, băng cờ đi trước tiến thẳng vào huyện. Đường dài 20km, đoàn đi qua thôn xóm nào nhân dân ở đó tự động nhập vào, nối đuôi nhau dài dằng dặc. Đoàn vừa đi vừa hô khẩu hiệu ”Việt Minh muôn năm”, “Việt Nam độc lập muôn năm” rung chuyển cả núi rừng nơi đoàn quân đi qua.

Nhận lệnh của các đồng chí ủy ban khởi  nghĩa tỉnh xong, đồng chí Nguyễn Thuận mượn một chiếc xe đạp của anh Bùi Trọng Hoán (cán bộ y tế đã tham gia vào Việt Minh), vội vã trở vào vùng giữa gặp hai đồng chí Nguyễn Huân và Nguyễn Duy Khiêm trao đổi, bàn bạc. Hai người mừng rơn, nhanh chóng đi báo tin cho những cán bộ cốt cán. Ở vùng giữa cũng thế, các làng xóm thi nhau nổi mỏ, chỉ trong vài tiếng đồng hồ các anh đã tập hợp được hàng nghìn người, tập trung ở cồn Rạp (một cồn lớn-sân vận động Đan Du hồi đó). Sau khi được lệnh, đoàn người dương cờ đỏ sao vàng, chỉnh tề kéo vào huyện, đi tới đâu nhân dân nhập vào tới đó, hô khẩu hiệu: ”Việt Minh muôn năm”, “Việt Nam độc lập muôn năm” vang cả đất trời.

Khoảng 3 giờ chiều ngày 18-8-1945, hai đoàn người từ vùng ngoài và vùng giữa gặp nhau trước cổng đồn huyện Kỳ Anh. Hai đoàn tiến lên song song nhau, hai cây cờ đỏ sao vàng lớn hiên ngang bay phần phật trước gió.

Cả rừng người hàng ngũ chỉnh tề, hết sức trang nghiêm, đoàn cán bộ Việt Minh tỉnh và huyện bước lên giữa hai hàng tự vệ và dừng lại dưới sân cột cờ giữa sân đồn. Các quan lại Nam triều và đồn trưởng bảo an cùng 20 lính khố xanh (đủ cai và đội), đứng xếp hàng cúi rạp xuống như lạy chào cán bộ Việt Minh. Tri huyện Nguyễn Hòa Phẩm và đồn trưởng bảo an Nguyễn Ấn chắp tay lạy lễ phép. Nguyễn Hòa Phẩm vừa nói vừa run, lắp bắp: “Chúng tôi xin đầu hàng, trăm lạy các ông cán bộ Việt Minh tha tội chết. Xin đội ơn vạn bội”. Cả bộ đoàn của chính quyền cũ không bị trói nhưng mặt ai cũng sợ tái xanh trước lực lượng hùng hổ của hàng vạn quần chúng. Khoảng 15 khẩu súng để xếp đống dưới đất trước mặt, những bao đạn ,quy lát súng tháo rời ra để lăn lóc trong đống vũ khí, cảnh chiến bại thật thảm hại.

Từ trong hàng ngũ Việt Minh chỉ huy, đồng chí Nguyễn Thuận tiến ra, lệnh cho đồn trưởng bảo an Nguyễn Ấn hạ lá cờ Nam triều xuống, y răm ráp tuân theo.

Anh Trương Hưng trong hàng ngũ tự vệ bước ra, từ từ kéo là cờ đỏ sao vàng của Việt Minh lên cao. Lá cờ này lấy từ đoàn biểu tình phía bắc, lá cờ do anh Nguyễn Tiến Ba, thợ may ở làng Hữu Lạc (Kỳ Bắc) may theo mẫu đồng chí Nguyễn Thuận vẽ.

Đồng chí Nguyễn Trọng Nhã  tuyên bố từ nay chính quyền thuộc về tay nhân dân, nước độc lập, dân làm chủ, kêu gọi toàn dân đòan kết dưới cờ đỏ sao vàng Việt Minh, tin tưởng tuyệt đối vào chính quyền cách mạng. Đồng chí tuyên bố xóa bỏ mọi thứ thuế như: Thuế thân, thuế đò, thuế chợ…do thực dân Pháp và phong kiến Nam triều đặt ra để bóc lột dân ta. Đồng chí nói chuyện xong, tuyên bố đoàn biểu tình giải tán…

Tri huyện Nguyễn Hòa Phẩm được chính quyền cách mạng cho ở tạm ở tư thất huyện đưởng cùng gia quyến vợ con, đồn trưởng bảo an Nguyễn Ấn được phép cho về quê ít ngày sau đó, tất cả cai đội, lính tráng đều cho trở về gia đình quê quán làm ăn. Việc canh gác bên đồn giao cho một số anh em tự vệ.

Tối ngày 18-8-1945, hồi 19 giờ, diễn ra cuộc bàn giao ấn tín, giấy tờ, tiền bạc của tri huyện cho đoàn cán bộ chỉ huy tổng khởi nghĩa. Cuộc bàn giao không có gì nặng nề vì họ đã chuẩn bị trong tư thế thua cuộc từ lâu, mọi giấy tờ quan trọng (như hồ sơ các chiến sĩ cách mạng, những bí mật..) họ đã thủ tiêu hết từ trước, tiền bạc, của cải cũng chẳng có gì đáng kể, vì chúng đã cuỗm hết từ trước,..

Đồng chí Nguyễn Thuận thu ấn tín, anh Nguyễn Lự thu các sổ sách, giấy tờ, anh Nguyễn Trọng Nhã thu tiền bạc và mọi của cải khác. Tri huyện Nguyễn Hòa Phẩm được  các thầy đề lại, thầy thừa phái (thầy Nhì) giúp sức, đưa nộp ngoan ngoãn.

Tiếp đến, tiến hành phân công cán bộ trong bộ máy chính quyền cách mạng huyện. Dự phân công, về phía cán bộ tỉnh chỉ còn lại anh Phạm Thể và anh Nguyễn Lự, còn những người khác đã về tỉnh.

Về phía ủy ban khởi nghĩa huyện, các đồng chí Nguyễn Thuận, Xảo Kính, Cao Đường được phân công nhiệm vụ: Nguyễn Trọng Nhã làm Chủ tịch ủy ban nhân dân cách mạng, Xảo Kính làm phó chủ tịch (nhưng ông Xảo Kính không nhận nên để trống, sau không có phó chủ tịch), ông Nguyễn Lự làm ủy viên tư pháp, Nguyễn Thuận làm ủy viên phụ trách công an. Ba người Nguyễn Trọng Nhã, Nguyễn Thuận, Nguyễn Lự là thường trực ủy ban, giải quyết tất cả mọi việc. Buổi đầu trong ủy ban nhân dân cách mạng chỉ có từng ấy người, về sau bổ sung dần.

Những người bổ sung sau gồm: ông Phan Thanh – ủy viên giao thông, Nguyễn Trinh Di-ủy viên giáo dục…

[1] Lược trích Hồi Ký “Mặt trận Việt Minh dành chính quyền ở Kỳ Anh” của bác Nguyễn Thuận-nguyên chủ tịch ủy ban khởi nghĩa huyện Kỳ Anh. Nguyên giám đốc sở Văn hóa Hà Tĩnh.(Đã thông qua hội thảo góp ý kiến vào lịch sử đảng bộ kỳ Anh.