XUNG QUANH BÀI THƠ “SÔNG LAM” CỦA TRẦN MẠNH HẢO

Trần Mạnh Hảo
Cách đây chừng ngót 40 năm, khi bài thơ “Sông Lam” của TMH in trên báo “Văn Nghệ”, tôi đang ở Hà Nội. Bài thơ đã gây nên một cơn sốt bia rượu do các bạn văn thơ Xứ Nghệ thi nhau kéo tôi đi từ quán này đến quán khác chúc mừng.

Nhà thơ Võ Thanh An ( Võ Thanh An họ Trần. VTA lấy tên làng : xã Võ Liệt, tên huyện: Thanh Chương, tên tỉnh : Nghệ An làm bút danh). Võ Thanh An kéo tôi và ngót chục bạn Xứ Nghệ ra quán.

Anh cụng ly :
– Chúc mừng bài thơ “Sông Lam” của Trần Mạnh Hảo ra đời. Một kiệt tác. Không nhà thơ Xứ Nghệ nào xưa nay viết về Xứ Nghệ hay như Hảo !
– Trong bài “Sông Lam” này, anh thích nhất câu nào ?
– Tao thích tất cả các câu, nhưng nếu chọn một tao chọn câu : “ Khoai lang gàn luống dọc thích bào ngang”…
Cả nhóm nhậu vỗ tay !
Ngồi một lúc, Võ Thanh An nói :
– Nhưng câu kết : “ Kìa gió Lào thổi cong sông Lam” hay hơn, cứ như ma viết !
Một lần tôi đến Văn Nghệ quân đội uống café với nhà thơ Vương Trọng ( một trong ba biên tập thơ số 1 Hà Nội trước 1975 : Trinh Đường, Vương Trọng, Vũ Quần Phương), anh Trọng bảo :
– “Sông Lam” rất hay; nếu chọn một câu, mình chọn : “Gió hào kiệt thổi xơ Nghệ Tĩnh”
Nhà thơ Huy Cận rủ tôi đến cơ quan anh uống trà. Anh bảo :
– Bài thơ “Sông Lam” của cậu làm dân Xứ Nghệ tôi mê mẩn. Mình cũng thấy rất hay !
– Nếu chọn một câu anh thích nhất, anh chọn câu nào trong “Sông Lam”
– À, mình chọn câu “Đến cỏ dại cũng mọc thành chữ nghĩa”. Huy Cận là cỏ dại đấy- một trẻ chăn trâu. Vào học quốc học Huế mà mình còn đi guốc.
– Cám ơn anh.
– Hảo này, Diệu ( tức nhà thơ Xuân Diệu) nó gửi lời cám ơn Hảo vì đã viết một bài thơ hay về Xứ Nghệ. Diệu thích 2 câu này nhất : “ Đến cỏ dại cũng mọc thành chữ nghĩa / Đồ Nghệ Sông Lam dạy biển cả học bài”. Chả là bố Diệu là ông đồ Nho, vào dạy học ở Quy Nhơn mà lấy thêm vợ sinh ra Xuân Diệu…
– Mình hỏi Hảo nhá, là tác giả bài thơ “Sông Lam” Hảo thích câu nào nhất ?
– Dạ thưa anh, em thích câu : “Một củ khoai cũng lấp ló mây trời” nhất ạ. Dân Xứ Nghệ hiện thực nhất mà cũng mơ mộng nhất…
Trong một lần các học trò Xứ Nghệ muốn làm một đại lễ nhân 20-11 nhằm tôn vinh các thầy dạy đại học, dạy phổ thông quê Xứ Nghệ từng sống ở Hà Nội, đã dùng câu thơ sau của Trần Mạnh Hảo trích trong bài “Sông Lam” in trên tấm băng rôn lớn giăng trên sân khấu : “ Đến cỏ dại cũng mọc thành chữ nghĩa / Đồ Nghệ Sông Lam dạy biển cả học bài”

Một lần tới Vinh, mấy đại gia Xứ Nghệ mời TMH nhậu, nhân tiện xin đúc tượng TMH để sau này dựng ở Vinh; nhưng TMH không chịu, can rằng : “xin các bác đừng giảm thọ tôi. Nếu muốn, xin các bác cho tôi ra Vinh mỗi ngày đứng trên bệ, dùng người thật giả làm tượng đài, miễn các bác nuôi tôi cơm rượu là được”. Cả nhóm cười bò vỗ tay !

Khi viết bài thơ “SÔNG LAM” TMH nghĩ đến thầy Lê Văn Trạm dạy văn thời cấp 3 và nhớ nhà thơ Nguyễn Trọng Oánh, người đã mang TMH từ Bình Phước về làm tạp chí Văn Nghệ quân giải phóng ở rừng Lộc Ninh. Viết bài thơ này, TMH muốn trả món nợ lớn với thầy Trạm quê Thanh Chương và anh Óanh quê Nghi Lộc.

Thưa bạn đọc FB, nhất là các bạn quê Xứ Nghệ, các bạn thích câu nào nhất trong bài thơ “Sông Lam” ?

SÔNG LAM

Thơ Trần Mạnh Hảo
Sông bổ đôi Nghệ Tĩnh
Sông nằm hóa lục bát Nguyễn Du
Sông đứng thành Hồng Lĩnh
Sông đi thành ví dặm trời xanh
Sông vắt kiệt lòng mình nuôi đất cát
Thương đất nghèo sông xanh rớt mồng tơi
Sông ẩn hồn trong vại cà,vại nhút
Một củ khoai cũng lấp ló mây trời
Con cò mặc áo tơi đi học
Cá sông Lam còi cọc toát mồ hôi
Gió hào kiệt thổi xơ Nghệ Tĩnh
Cá gỗ nuôi lớn những thiên tài
Trời hào phóng mây trắng
Đất tằn tiện ngô khoai
Đến cỏ dại cũng mọc thành chữ nghĩa
Đồ Nghệ Sông Lam dạy biển cả học bài
Gió Lào thổi mây giòn bánh đa nướng
Sông Lam nuôi nứt nẻ mỗi hạt vàng
Gió lập ngôn đầu hồi luồng lĩnh xướng
Khoai lang gàn luống dọc thích bò ngang
Sông thao thức sóng tràn bờ bắc
Sông nằm mơ tĩnh lặng khói bờ nam
Thúy Kiều đến Tiên Điền tìm họ mạc
Hai trăm năm Tiền Đường mê mẩn nước Lam Giang
Để rú Quyết lặng thầm đi cứu nước
Sông veo veo trời đất thoắt sen vàng
Sông Lam ăn cát mà xanh,uống trời mà mát
Trăng cháy hết lòng sâu quyết liệt cả cơ hàn
Người giàu có nên đất nghèo khô khát
Kìa gió Lào thổi cong sông Lam…
T.M.H.
Ảnh TMH khi viết bài thơ “Sông Lam”