Đến với bài thơ hay

Đôi điều về bài thơ Sắc cỏ hồn làng cửa nhà thơ ĐOÀN VĂN THANH chủ nhiệm CLB VH Hồ Gươm (Viết kỷ niệm ông rời Hà Nội về quê hưởng thú thanh nhàn

Sắc cỏ hồn làng

Qua cơn lửa táp nắng hanh
Bật mầm cỏ tự khâu thành vết đau
Bão giông chẳng sợ phai màu
Nổi chìm mấy vẫn ngẩng đầu mà xanh

Không đòi lọ cắm hoa cành
Cư nương lấy đất dệt thành thiên thu
Mặc người chuốc oán gây thù
Lặng im hát, lặng im ru…không lời

Hương của đất, sắc của trời
Cứ là vạn đại với người cần lao
Khi vui nắng gió xôn xao
Khi buồn cũng đủ cồn cào tóc tang

Chẳng cần rực rỡ cao sang
Cứ xanh trên cả trái ngang vương quyền
Dẫu dẫm đạp, chịu phay nghiền
Còn cọng bám đất còn liền thịt da

Xanh từ hồn vía ông cha
Ngàn năm cỏ mãi xanh qua hồn làng.

ĐOÀN VĂN THANH

Lời bình
Nhà thơ Nguyễn Lâm Cẩn

SẮC XANH CỦA SỰ SỐNG VÀ HỒN CỐT DÂN TỘC 

QUA BÀI THƠ “SẮC CỎ HỒN LÀNG”

Trong khu vườn thơ Việt, "Sắc cỏ hồn làng" của Đoàn Văn Thanh neo đậu trong tâm trí người đọc không phải bằng sự lộng lẫy, mà bằng chiều sâu triết lý thấm đẫm chất trữ tình. Bài thơ là một thiền ca (bài ca thiền định) về sự sống, một lời tuyên ngôn âm thầm về phẩm chất kiên cường của con người và dân tộc Việt Nam qua hình tượng "cỏ" vô danh.

 Nhà thơ đã chọn một biểu tượng tưởng chừng như giản dị, bé nhỏ “cây cỏ” để chuyên chở một ý niệm lớn lao, mang tính "vạn đại". Cỏ ở đây không chỉ là thực vật, mà là hóa thân của sức sống mãnh liệt và sự bền bỉ đáng kinh ngạc của con người. Cỏ là chứng nhân của lịch sử, là kẻ chiến thắng mọi thử thách nghiệt ngã: “Qua cơn lửa táp nắng hanh”, cỏ không gục ngã mà “Bật mầm cỏ tự khâu thành vết đau”. Sự hồi sinh mang một vẻ đẹp dũng cảm, một quá trình tự chữa lành đầy kiêu hãnh. Tư thế “ngẩng đầu mà xanh” trong bão giông là sự khẳng định phẩm chất bất khuất, thanh cao ngạo nghễ của một sinh thể biết sống và vượt lên trên mọi sự “nổi chìm” của số phận.

 Triết lý sống của cỏ là triết lý của sự khiêm nhường và bao dung. Cỏ từ chối những giá trị phù phiếm, trang sức (“Không đòi lọ cắm hoa cành”), mà chọn cách hòa mình vào cái nền vĩnh cửu của đất đai, “dệt thành thiên thu”. Giữa những huyên náo, oán thù của nhân thế, cỏ chọn sức mạnh của sự tĩnh lặng.“Lặng im hát, lặng im ru…không lời”. Sự lặng im ấy không phải là hèn nhát, mà là sự đồng hành vô ngôn, là lòng bao dung không giới hạn, vượt lên trên mọi thị phi.

  Đoàn Văn Thanh còn nâng “cỏ” thành biểu tượng của sự thủy chung và công bằng. Cỏ là sự kết tinh tinh hoa của tạo hóa (“Hương của đất, sắc của trời”), và kiên định gắn bó với “người cần lao” qua mọi cung bậc cảm xúc của cuộc đời, từ niềm vui “nắng gió xôn xao” đến nỗi buồn “cồn cào tóc tang”. Cỏ là người bạn tri kỷ, là nhân dân. Sắc xanh của cỏ là màu của chân lý bền vững, vượt lên trên cả “trái ngang vương quyền”. Sức mạnh của cỏ nằm ở sự bám rễ, sự kiên định chịu đựng mọi “dẫm đạp, chịu phay nghiền”, chỉ cần “còn cọng bám đất còn liền thịt da” là còn sự sống, còn sự phản kháng âm thầm nhưng quyết liệt.

Bài thơ thành công rực rỡ nhờ vào một số yếu tố nghệ thuật đặc sắc:

Hình tượng "cỏ" xuyên suốt bài thơ là một thành công lớn. Cỏ là biểu tượng đa nghĩa, vừa mang tính vật chất (sự sống) vừa mang tính tinh thần (hồn làng, hồn dân tộc), tạo nên chiều sâu triết lý cho bài thơ.

Ông sử dụng thể thơ lục bát truyền thống, quen thuộc, tạo cảm giác gần gũi, dễ đi vào lòng người, như một lời ru tự cổ của dân quê. Cách gieo vần và ngắt nhịp mang hơi hướng trầm lắng, triết luận, khiến câu chữ không chỉ có vần điệu mà còn có chiều sâu suy tưởng.

Ngôn ngữ thơ giản dị, chọn lọc, nhưng giàu sức gợi và tính biểu tượng. Tác giả sử dụng hiệu quả phép nhân hóa (“Bật mầm cỏ tự khâu thành vết đau,” “ngẩng đầu mà xanh”) và phép đối lập (“rực rỡ cao sang” / “xanh trên cả trái ngang”; “vui nắng gió xôn xao” / “buồn cồn cào tóc tang”) để khắc họa phẩm chất cao đẹp của cỏ. Đặc biệt, cụm từ “Lặng im hát, lặng im ru…không lời” tạo nên một mỹ cảm về sự khiêm nhường và sức mạnh tĩnh lặng.

Hai câu thơ cuối chính là điểm thăng hoa, kết nối hình tượng cá thể của cỏ với tinh thần dân tộc và lịch sử: “Xanh từ hồn vía ông cha / Ngàn năm cỏ mãi xanh qua hồn làng.” Sắc xanh của cỏ trở thành sự thừa kế, là linh hồn bất diệt của làng quê, của dân tộc. "Hồn làng" chính là hồn cốt bền bỉ, kiên cường, vô danh mà vĩ đại của người Việt, được chắt lọc qua bao “dâu bể cuộc đời”.

"Sắc Cỏ Hồn Làng" không chỉ là một bài thơ ám ảnh mà còn là một lời ru triết lý sâu sắc của Đoàn Văn Thanh về kiếp người và đất nước. Ta tìm thấy ở màu xanh của cỏ một vẻ đẹp thơ đích thực, một niềm xúc động triết lý về sự sống mãnh liệt và bền vững.

Hà Nội, 14-10-2025

          NLC
Nguồn: https://web.facebook.com/photo/?fbid=2433234737091424&set=a.108766486204939&locale=vi_VN

 * Nhà thơ Đoàn Văn Thanh (người dơ tay)